Təkamül

Səhra sakinləri öldürücü arsen (mərgümüş) ilə zəhərli olan su içməklə bağlı təkamül edirlər

Cənubi Amerika sakinləri su təchizatlarının tərkib hissəsi olan potensial öldürücü mərgümüşü zərərsizləşdirmək üzrə təkamül ediblər.

Çilinin Atakama səhrasının Quebrado Kamarones rayonunun qurucuları təxminən 7000 il əvvəl su məsələsi bağlı ciddi problemlə üzləşdilər. Onlar dünyanın ən quru qeyri-polyar səhrasında yaşayırdılar və onların malik olduğu mümkün hazır su mənbələri, məsələn, çaylar və quyu suları isə yüksək dərəcədə mərgümüşdən ibarət idi ki, bu da müxtəlif sağlamlıq problemlərinə yol açırdı.

Burada mərgümüşlə çirklənmə 1 litr üçün 1 milliqramı aşır; bu, Amerikada ən yüksək və Dünya Səhiyyə Təşkilatının müəyyən etdiyi təhlükəsizlik hədlərindən 100 dəfə artıq olan bir göstəricidir. Hazırda, faktik olaraq, başqa alternativ su mənbələri yoxdur, buna baxmayaraq, insanlar bu ərazidə sağ qalırlar. Ola bilərmi ki, mərgümüşün insan sağlamlığına yönələn, məsələn, uşaqsalmalara səbəb olan mənfi təsirləri təbii seçmə kimi təzyiq göstərmiş və bu da əhalini buna adaptasiya etməklə bağlı təkamül etdirmişdir? Yeni araşdırma bunun məhz belə olduğunu göstərir. Bədən monometilarson (MMA) turşusu və dimetilarsin (DMA) turşusundan ibarət mərgümüşlə birləşmək üçün AS3MT adlı fermentdən istifadə edir. Mərgümüşü mənimsəyən insanlar onun mühüm hissəsini zərərsizəşdirməyi, DMA – nı asanlıqla kənar etməyi bacarırlar.

Santiaqoda Çili Universitetindən Mario Apata və onun həmkarları ölkənin üç rayonundan təxminən 150 insanda AS3MT üçün müxtəlif gen kodlaşdırmalarına baxıblar. Onlar Kamarondan olan insanlarda qoruyucu variantların daha yüksək tezliyini aşkar ediblər: buradakı insanlar, 48% və 7% olan digər rayonlardan fərqli olaraq, 68% tezliyə malikdirlər. “Bizim məlumat bazamız belə bir nəticəyə gətirir ki, yüksək mərgümüşü mənimsəmə bacarığı mərgümüşlə çirklənmiş mühitdə sağ qalmaq üçün bu insanlarda adaptiv (uyğunlaşdırıcı) mexanizmdir,”- tədqiqatçılar belə qərara gəlib (Amerika Fiziki Antropologiya Jurnalı, doi.org/bz4s)

Kamaron əhalisini qoruyan variantlar tək nukleotid polimorfizmlər, yəni genetik kodun tək DNT hərfində dəyişikliklərdir. Tampa Cənubi Florida Universitetindən antropoloq Lorena Madrigal deyir ki, bunlar o qədər kiçik mutasiyalardır ki, onlar dəyişikliklərin ferment molekuluna məhz necə təsir etdiyini və onun zərərsizləşdirici təsirləri barədə bizə heç nə demir.

Əvvəlki araşdırmalar Vyetnamda və Argentinada mərgümüşü mənimsəməni təmkilləşdirməyə kömək edən AS3MT genində oxşar mutasiyalar aşkar etmişdilər. Bu gen ətrafında bütöv xromosom sahəsini izləmək daha çox məsələni aşkar edə bilər, lakin mərgümüşə müqaviməti işə salan molekulyar mexanizmi tam anlamaq üçün hələ çox uzun bir yol getməliyik.

İnsanlarda müasir təkamülün heyranedici nümunəsi olmaqla yanaşı, bu məsələ bir çox insanların üzləşdiyi su keyfiyyəti ilə bağlı problemləri qabardır, Madrigal bildirir. Və bir çoxları bununla mübarizə aparmaq üçün təkamül etmək imkanında olmaya bilərlər.

Hazırki insan təkamülünün digər diqqətəlayiq nümunəsi laktoza dözümlülüyüdür. Bu mutasiya təxminən 7000 il əvvəl böyüklərdə südü həzm etmək üçün laktaza fermenti istehsal etməyə imkan verən mutasiyadır və hazırda böyüklərin 35% buna malik olub, südü həzm edir. “Mən deyərdim ki, mərgümüş dözümlülüyü laktoza dözümlülüyünün sürətli yayılması ilə müqayisə oluna bilər. Hər iki hal üçün baxdığımız zaman miqyası, şübhəsiz ki, müqayisə olunandır,” İllinois Evanston Şimal-qərb Universitetindən Aaron Miller deyir.

Bu məqalə çap şəklində “Suda mərgümüş? Biz uyğunlaşırıq” başlığı altında dərc olunub.

 

Mənbə; newscientist

 

Əgər məqalələrimizdə qrammatik və orfoqrafik xətalar varsa, lütfən, xətalı qismi işarələyib Ctrl+Enter klaviş kombinasiyasından istifadə edərək bizə bildirin.

Etiketlər
Daha çoxu

                                                                                  

 

Əgər bu yazını oxuyursunuzsa...

 

...sizdən bir xahişimiz var. Yaşıl Elm əvvəlkinə görə daha çox oxunur, amma Azərbaycan dilində onlayn reklam yayımlayan şirkətlər olmadığı üçün saytımızda sizin diqqətinizi cəlb edə biləcək reklamlar yerləşdirə bilmirik. Eyni zamanda diqqət dağıdıcı çoxlu reklam vasitəsi ilə sizin məlumatlanmağınıza da mənfi təsir göstərmək istəmirik. Yəni saytımızda edilən bütün işlər tamamilə öz zəhmətimiz hesabına başa gəlir.

 

Hər hansı maliyyə yardımı almadan, şirkətə, quruma bağlı olmadan müstəqil şəkildə bu platformanı idarə etməyimiz olduqca çətindir. Çünki araşdırma etmək, yazılar hazırlamaq, tədbirlər təşkil etmək və digər texniki və qeyri-texniki işlər zaman, maliyyə və ciddi iş rejimi gərəkdirir. Amma bunu edirik, çünki perspektivimizin doğru olduğuna, fərq yarada biləcəyimizə inanırıq.

 

Portmanat vasitəsi ilə edəcəyiniz ən kiçik miqdarda dəstək belə bizim ayaqda durmağımıza və daha çox iş görməyimizə kömək edəcək.

 

Portmanat nömrəsi: 559145036

                                                                                  

 

Taryel Abdullayev

Yaşıl Elm, elm platformasında yazaram və elmi kütləviləşdirməkdə aktivstlik edirəm. Məqsədim, cəmiyyətimizdə elmə sevgi yaradaraq daha rasional bir zehniyyət formalaşdırmaqdı. Bununla yanaşı keçmişin steriotipləri ilə də mübarizə aparıram

Bənzər yazılar

Rəy yazın

Bunlara da nəzər salın

Close
Close
%d bloqqer bunu bəyənir:

Yazı xətası

Qeydiniz redaktora göndəriləcək: