Psevdoelm

Ən məşhur elmdən kənar əfsanələr


Hər bir əlavə mənfi təsirli dərman kimi inkişaf etmiş elm də kütləvi informasiya vasitələri ilə aktiv şəkildə yayılan bir çox inanc və elmdən kənar əfsanələri yaratmışdır. Bunlar arasında ən məşhurlarını ifşa etməyə çalışacağıq.
Açıq kosmosda insan bədəni dağılır
Kosmonavtın açıq kosmosda işlər aparması üçün hazırlanan
kosmik skafandr
 
 
Fantastik Hollivud filmləri bu əfsanənin yaranması və yayılmasına böyük töhfə veriblər. Həqiqətən də, hansı rejissor ulduzlar arasında effektiv şəkildə dağılan insan bədənindən imtina edərdi?
Əslində açıq kosmosda skafandrsız insan orqanizmi içərisində yığılan bütün havanın kosmosa buraxıldığı şərtlərdə (əks təqdirdə daxili və xarici təzyiq arasındaki fərq ağ ciyəri parçalaya bilər) 15-30 saniyə müddətində sağ qalmağa qadirdir. 15 saniyə sonra oksigen ehtiyacı ürәk getmәsinә səbəb olacaq, ardından isə boğulma ölümü gətirəcək.
 
Səmadaki ən parlaq ulduz – Qütb ulduzudur
Siriusun ulduz ölçüləri 1,47, Qütb ulduzununki isə 1,97-dir (qiymət nə qədər azdırsa, ulduz bir o qədər parlaqdır). Bundan başqa, Qütb ulduzu (Kinosura və Şimal ulduzları kimi) – yerin müəyyən edilməsi və naviqasiyada əhəmiyyətli rol oynayır, çünki ulduz şimalı göstәrir, üfüq üzərində hündürlüyü isə mühitin en dairəsi ilə üst-üstə düşür.
Kinosura – Kiçik ayı bürcünün ən parlaq ulduzudur. Yer orbitinin prosessiyası hər iki yüz ildən bir Kiçik ayı alfasının bir dərəcə sürüşməsinə gətirib çıxarır, buna görә əvvəllər Kohab Kiçik ayı betası funksiyasını irsən aldığı kimi təxminən min il sonra da “şimalı işarə edən” rolunu Alrai’yə, Sefeyin qammasına təhfil verəcək.
Qütb ulduzu üç ulduzdan ibarət sistemini təqdim edir: Qütb A, Qütb B və Qütb Ab ulduzları
 
 
Beş saniyə qanunu – tez qaldırılan düşmüş hesab olunmur
Hətta bu qaydadan lazımi şəkildə yararlananlar belə onun nə dərəcədə absurd olduğunu çox yaxşı anlayırlar. Quru döşəmədəki hər növ bakteriyalar yerə düşmüş qida ilə dərhal əlaqəyə keçir və onu korlayırlar, üzərindən beş saniyə və ya beş saat keçməsindən asılı olmayaraq.
Döşəmədən əlavə bakteriyaları olan buterbrodu yemək – bu elə də pisdir? Axı orqanizmin çox da təhlükəli olmayan infeksiya qaynaqları ilə mübarizə aparması immun sisteminin güclənməsinə səbəb olur.
Hər halda bir çox insan hətta yerə düşmüş piroq və ya ət dilimini, əgər yaxşı qorunublarsa ağızlarına atmaqdan çəkinmir. “Beş saniyə qaydası” isə sadəcə bir növ zarafatyana haqq qazandırmadır.
Beş saniyə qaydası – yerə düşmüş qida tez qaldırıldıqda
düşmüş hesab olunmur
 
Ayın yarısı qaranlıqdır
Əsl cəfəngiyyat – Ay da eynən Yer kimi Günəş tərəfindən hərtərəfli işıqlandırılır. Ayın planetimiz ətrafındaki dövr mərhələsinin öz oxu ətrafındaki dövrün mərhələsinə bərabər olduğu bu anlaşılmazlığın yaranmasına səbəb oldu. Buna görə insanlar Ayın digər üzünü, daha dəqiq desək səthinin 41%-ini kosmosun dərk edilməsi erasının başlamasına qədər görə bilməmişdilər.
Ayın “görünməz” üzü ilk dəfə 1959-cu ildə Sovet istehsalı olan avtomatik planetlərarası stansiya – Luna-3’dən çəkildi. Ay kraterlərinin əsas hissəsi məhz peykin digər tərəfində yerləşir və orada dənizlər demək olar ki yoxdur.
Zond-8’dən Ayın görüntüsü
 
Sinir hüceyrələri bərpa olunmur
Bu əfsanə siyahının ən “elmi əfsanəsi” hesab oluna bilər, çünki on illərlə alimlərin özləri tərəfindən yayılırdı. Yalnız 1998-ci ildə isveçli və amerikalı tədqiqatçılar yetkin insanlarda neyronların regenerasiyası prosesini araşdırmağa və aşkar etməyə nail oldular.
Əvvəllər hesab edilirdi ki, beynin mürəkkəb strukturu yeni hüceyrələrin yaranması prosesində ciddi zədə ala bilər, lakin yeni faktlar yaddaşın yaranmasına nəzarət edən hissələrin neyronları meydana gətirə biləcəyini göstərdi. Bu tapıntı gələcəkdə Alhezimer xəstəliyi müalicəsinin inkişafına əhəmiyyətli töhfələr verə bilər.
Neyronlar
 
Göydələndən atılmış qəpik insanı öldürə bilər
Hollivud filmlərinin yaydığı daha bir əfsanə. Məktəbdə öyrədilir ki, sərbəst düşmənin sürətlənməsi yer üzündə düşən obyektin sürətinin davamlı artmasına səbəb olur. Kiçik obyektlərdə bu bir qədər fərqlidir.
Düz qəpiyin aerodinamik xüsusiyyəti səbəbindən havanın müqavimәt qüvvəsi kifayət qədər güclü olacaq, buna görə də əşyanın yüksək sürətә malik olması mümkünsüzləşəcək.
Göydələn altında gəzən bir insana yuxarıdan qəpiyin atılması sözsüz ki xoş olmayacaq, amma heç bir ciddi xəsarət də almayacaq.
Havada olan qəpik
 
Meteorlar Yer atmosferinə daxil olduqda sürtünmə səbəbindən yanırlar
Meteoroid Yer atmosferinə girdikdə, yəni meteora çevrildikdə sıxılan hava təzyiqi obyektin temperaturunun qalxmasına səbəb olur. Əksər meteorlar planetin səthinə çatmadan həqiqətən yanır və “düşən ulduzlara” çevrilirlər.
Lakin Yer səthinə düşməyi bacaran kosmik obyektlər praktiki olaraq həmişə çox soyuqdurlar – dərhal buzla örtülürlər. Axı kosmosla uçuş anında onların temperaturu mütləq sıfırdan cəmi bir neçə dərəcə yüksəkdir, bu səbəbdən sıxılan hava meteorun yalnız qabığını yandırır, nüvə isə olduqca soyuq olaraq qalır.
Elə buna görə də yenicə düşmüş meteoritə toxunmaq qətiyyən tövsiyə edilmir – təhlükəli yanıqlara qarantiya verilir. İstidən yox, kosmik soyuqdan.

 

Əgər məqalələrimizdə qrammatik və orfoqrafik xətalar varsa, lütfən, xətalı qismi işarələyib Ctrl+Enter klaviş kombinasiyasından istifadə edərək bizə bildirin.

Daha çoxu

Bənzər yazılar

Rəy yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Buna da nəzər salın

Close
Close
%d bloqqer bunu bəyənir:

Spelling error report

The following text will be sent to our editors: